Z tego artykułu dowiesz się:
Jonizacja powietrza polega na wytwarzaniu jonów ujemnych, które nadają ładunek elektryczny unoszącym się w powietrzu cząstkom pyłu, pyłków i dymu. Naładowane cząstki zlepiają się ze sobą i osiadają na podłodze, meblach i ścianach albo na płytce zbiorczej urządzenia, dzięki czemu znikają z powietrza, którym oddychamy. Jonizacja nie usuwa jednak zanieczyszczeń z pomieszczenia, tylko przenosi je na powierzchnie, a część jonizatorów wytwarza ozon. Artykuł jest dla osób, które rozważają jonizator lub oczyszczacz z funkcją jonizacji, zwłaszcza w domu z alergikiem.
Jonizacja powietrza to proces wytwarzania w powietrzu cząsteczek o ładunku elektrycznym, najczęściej jonów ujemnych, nazywanych też anionami. W jonizatorach domowych powstają one przez wyładowanie koronowe: igła lub szczoteczka z włókien węglowych pod wysokim napięciem odrywa elektrony, które przyłączają się do cząsteczek tlenu i azotu w otaczającym powietrzu.
Jony ujemne występują naturalnie w przyrodzie – ich stężenie jest wyższe przy wodospadach, nad morzem i w lesie po burzy niż w zamkniętym mieszkaniu. Na tej obserwacji opiera się marketing jonizatorów, który obiecuje „powietrze jak w górach”. Samo podobieństwo liczby jonów nie oznacza jednak, że jonizator odtwarza wszystkie cechy powietrza w naturze.
Jony ujemne przyłączają się do cząstek pyłu, pyłków, sierści i dymu unoszących się w powietrzu i nadają im ładunek. Naładowane cząstki przyciągają się do siebie, tworzą większe skupiska i szybciej opadają albo przyklejają się do najbliższych powierzchni o przeciwnym ładunku – ścian, mebli, firan, ekranów i podłogi.
Efektem jest niższe stężenie pyłu zawieszonego w powietrzu, mierzone na przykład czujnikiem PM2,5. Zanieczyszczenia pozostają jednak w pomieszczeniu: leżą na powierzchniach, skąd przy chodzeniu, siadaniu na kanapie czy ścieleniu łóżka mogą ponownie unieść się w powietrze. Dlatego jonizacja bez regularnego odkurzania i ścierania kurzu daje efekt krótkotrwały.
Cząstki naładowane przez jonizator osadzają się najchętniej na powierzchniach w pobliżu urządzenia, tworząc szare lub ciemne smugi na ścianach, suficie i zasłonach. To widoczny dowód, że jonizator przenosi pył z powietrza na powierzchnie, zamiast go zatrzymywać w filtrze.
Część urządzeń ma płytkę zbiorczą o przeciwnym ładunku, na której osiada większość naładowanego pyłu. Taka płytka wymaga regularnego mycia, a jej skuteczność spada, gdy jest zabrudzona. W jonizatorach bez płytki zbiorczej cały pył trafia na otoczenie.
Jonizatory działające na zasadzie wyładowania koronowego mogą wytwarzać ozon jako produkt uboczny. Ozon w podwyższonym stężeniu podrażnia drogi oddechowe i może nasilać objawy astmy, dlatego norma bezpieczeństwa dla urządzeń oczyszczających powietrze (EN 60335-2-65) ogranicza stężenie ozonu wytwarzanego przez urządzenie do 0,05 ppm.
Ilość ozonu zależy od konstrukcji: jonizatory ze szczoteczką z włókien węglowych wytwarzają go zwykle mniej niż urządzenia z metalową igłą, a generatory ozonu sprzedawane jako „oczyszczacze” wytwarzają go celowo i nie nadają się do stosowania w pomieszczeniach, w których przebywają ludzie i zwierzęta. Przed zakupem sprawdź, czy producent deklaruje zgodność z normą i podaje emisję ozonu. W sypialni i pokoju osoby z astmą bezpieczniej jest wyłączać funkcję jonizacji, jeśli urządzenie na to pozwala.
Badania nie potwierdzają jednoznacznie, że jony ujemne w powietrzu domowym poprawiają nastrój, sen czy odporność. Wyniki są niespójne, a efekty obserwowane w części badań dotyczyły stężeń i warunków innych niż te, które wytwarza domowy jonizator.
Realną korzyścią jonizacji jest więc obniżenie stężenia pyłu zawieszonego, a nie wpływ na zdrowie samymi jonami. Obietnice w rodzaju „jonizacja wzmacnia odporność” czy „leczy alergię” nie mają potwierdzenia naukowego.
Filtracja HEPA i filtracja wodna fizycznie zatrzymują zanieczyszczenia – we włóknach filtra albo w wodzie – i usuwa się je z domu razem z wymienionym filtrem lub wylaną wodą. Jonizacja nie zatrzymuje zanieczyszczeń, tylko zmienia ich miejsce: z powietrza na powierzchnie w pomieszczeniu.
| Cecha | Jonizacja | Filtracja HEPA | Filtracja wodna |
|---|---|---|---|
| Co robi z pyłem | przenosi z powietrza na powierzchnie | zatrzymuje w filtrze | zatrzymuje w wodzie |
| Usuwa zanieczyszczenia z domu | nie | tak, przy wymianie filtra | tak, przy wylaniu wody |
| Ryzyko ozonu | zależne od konstrukcji | brak | brak |
| Koszty eksploatacji | niskie, mycie płytki | wymiana filtrów | woda, czyszczenie zbiornika |
| Działa na kurz z dywanów i tapicerki | nie | tylko w odkurzaczu z HEPA | tak, w odkurzaczu wodnym |
Filtr klasy HEPA H13 według normy EN 1822 zatrzymuje co najmniej 99,95% cząstek o najtrudniejszej do wychwycenia wielkości, a filtr H14 – co najmniej 99,995%. Filtracja wodna wiąże zanieczyszczenia w wodzie, przez którą przechodzi zasysane powietrze. Jak w praktyce wykorzystać odkurzacz z filtrem wodnym do oczyszczania powietrza w pomieszczeniu, opisujemy w artykule odkurzacz Rainbow jako system oczyszczania powietrza.
Jonizacja ma sens jako dodatek do oczyszczacza z filtrem mechanicznym, który i tak zatrzymuje część naładowanych cząstek, w pomieszczeniu regularnie sprzątanym i przy urządzeniu z deklarowaną zgodnością z normą dotyczącą ozonu. Nie zastępuje odkurzania ani filtracji, zwłaszcza w domu z alergikiem.
Osobom uczulonym na roztocza, sierść i pyłki więcej daje usuwanie alergenów z tekstyliów oraz oczyszczacz z filtrem HEPA w sypialni niż sam jonizator. Przegląd urządzeń dla alergików znajdziesz w tekście o oczyszczaczach powietrza dla alergików, a porównanie modeli oczyszczaczy z funkcją jonizacji – w artykule o oczyszczaczu powietrza z jonizacją. Na jakość powietrza w domu wpływa też wilgotność, o której piszemy w poradniku wilgotność powietrza w domu – ile powinna wynosić.
System Rainbow SRX zatrzymuje kurz, sierść i pyłki w wodzie podczas odkurzania podłóg, dywanów i tapicerki, czyli tam, gdzie osiadają cząstki usuwane z powietrza także przez jonizator.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej. Osoby z astmą, przewlekłymi chorobami układu oddechowego lub alergią przed zakupem urządzenia emitującego jony lub ozon powinny skonsultować się z lekarzem.
Jonizacja powietrza obniża stężenie pyłu zawieszonego, ale nie usuwa zanieczyszczeń z domu – przenosi je na ściany, meble i podłogę. Część jonizatorów wytwarza ozon, dlatego warto wybierać urządzenia zgodne z normą EN 60335-2-65. Filtracja HEPA i filtracja wodna fizycznie zatrzymują zanieczyszczenia i w domu z alergikiem powinny być podstawą, a jonizacja co najwyżej dodatkiem.
Jonizacja nadaje ładunek cząstkom pyłu, pyłków i dymu, które zlepiają się i osiadają na powierzchniach. Obniża to stężenie pyłu zawieszonego w powietrzu, ale zanieczyszczenia pozostają w pomieszczeniu i trzeba je usuwać odkurzaniem.
Same jony ujemne nie są uznawane za szkodliwe, ale jonizatory działające na zasadzie wyładowania koronowego mogą wytwarzać ozon, który podrażnia drogi oddechowe. Warto wybierać urządzenia zgodne z normą EN 60335-2-65, która ogranicza stężenie ozonu do 0,05 ppm.
Może obniżyć ilość alergenów unoszących się w powietrzu, ale nie usuwa ich z domu – osiadają na powierzchniach. Alergikom więcej daje filtracja HEPA lub wodna oraz regularne usuwanie alergenów z tekstyliów.
Naładowane cząstki pyłu przyciągają się do najbliższych powierzchni i tworzą na nich szare lub ciemne smugi. To dowód, że jonizator przenosi pył z powietrza na ściany, zamiast go zatrzymywać.
Filtr HEPA fizycznie zatrzymuje zanieczyszczenia we włóknach i usuwa się je razem z wymienionym filtrem. Jonizacja nie zatrzymuje zanieczyszczeń, tylko przenosi je z powietrza na powierzchnie w pomieszczeniu.
Jonizatory oparte na wyładowaniu koronowym mogą wytwarzać ozon jako produkt uboczny. Jego ilość zależy od konstrukcji – modele ze szczoteczką z włókien węglowych wytwarzają go zwykle mniej niż urządzenia z metalową igłą.
< powrót do listy artykułów